Piyodi akn so Allah a kirk ko langowana podi ago inipangni akn sa limo ago kalilintad so pangolo tano ago nabi tano a Muhammad [Sallallaho Alaihi Wa Sallam] agoso manga tonganay niyan agoso manga Sahaba niyan…. Oriyanoto:

Sabnara so limo o Allah rkitano a manga oripn Iyan na di khaitong ago di pthaman ka siibo ko manga maosim a makallbiron so manga amal a mapiya na tanto dn a madakl. Isaon so sapolo gawii a paganay ko Dhul Hijjah a madakla miyaaloya dalil a makanggogonanao ko manga kalbihan a mapapadalmon. Katii so sabaadon:

1. Pitharo o Allah [Subhanaho Wa Taala] a (pd sa ma-ana niyan): “Ibt ko (wakto a) fajr agoso gagawii a sapolo”. [Qur’an 89:1-2]. Pitharo o Ibn Katheer [Rahimahollah] a pitharo o Ibn Abbas agoso Ibn Zubair, agosi Mujahid agoso manga salakaw kiran ko manga Sahaba [RadhiAllaho Anhom] a giyanan kon so sapolo gawii ko Dhul Hijjah. [Sahih Bukhari].

2. Phoona thothol ko Ibn Abbas [RadhiAllaho Anho] a pitharo iyan a pitharo o Rasulollah [Sallallaho Alaihi Wasallam] a (pd sa maana niyan): “Dapna amal a mapiya ko manga gawii a ba pn makalbi (ko maphagamal o tao) sangkai a sapolo gawii”. Pitharo iranon: “Apiya so Jihad?” Pitharo iyan: “Apiya so Jihad inontabo so taw a inin-jihad iyan so ginawa niyan agoso tamok iyan na dadna miyakambalinganon”. [Sahih Bukhari].

3. Pitharo pn o Allah (pd sa ma-ana niyan): “Ago aniran pkhaaloy so Ingarano Allah ko manga alongan a kikappnto makapantag ko inirizqi Niyan kiran a manga binatang a manga ayam.” [Qur’an 22:28]. Pitharo o Ibn Abbas a giyanan so sapolo gawii ko Dhul Hijjah. [Ibn Katheer].

4. Phoona totol ko Ibn Omar [RadhiAllah Anhoma] a pitharo iyan, pitharo o Rasulollah [Sallallaho Alaihi Wasallam] a (pd sa ma-ana niyan): “Dapna manga gawii a mala ko Allah ago pkhabhabayaan Iyan so amal on a ba lagido sapolo gawii ko Dhul Hijjah, na pakandakla niyoron so ka-Tahlil goso ka-Takbir goso Tahmid iyo Rkaniyan”. [At-Tabarani]. (Aya katahlil na so katontola ko Laa Ilaaha illaAllah, na aya katakbir na so katontola ko Allaho Akbar, na aya katahmid na so katontola ko Alhamdulillah.)

5. Pitharo o Ibn Hajar siiko kitab a 'Al fath': “Aya khapakaya sabap a kapakallbi a ngkai a manga gawii na kagia a mabobonayonon so manga unayan o simba ibarato Sambayang, Puasa, Sadakah, agoso Hajji a daa baon katitimoan a pda gawii a salakaw ron”.

SO MANGA PIPIYA AMAL KO SAPOLO (10)-GAWII KO DHUL HIJJAH:

1. Kasambayang- Aya taralbi na so kapphangabalaga o taw sa masjid para ko sambayang a paralo agoso kapakandakla niyan ko manga sonat ka pdanan ko manga amal a mapiya a ipkhabhabaya o Allah ko oripn Iyan. Pitharo o Rasulollah [Sallallaho Alaihi Wasallam] a (pd sa ma-ana niyan): “Pakandaklangka so kapsojodka ko Allah (ma-ana so kasambayang) ka mataana daa bangka kapsojod sa sojod ko Allah a ba Niyan di pporoonon so pangkatan ka ago ppakada-angka niyanon sa dosa”. [Sahih Muslim].

2. Kapuasa- Madakla miyaaloya dalil sa kalai balas o kapuasa, isaon a kiatharo awn o Rasulollah [Sallallaho Alaihi Wasallam] a (pd sa ma-ana niyan): “Dapna oripn (o Allah) a puasa sa salongan sa lalan ko Allah inonta a ipakawatan o Allah sa gawiiyoto so bontal iyan ko Naraka sa pitopolo ragon (a iplalakaw ron a kawatan iyan)". [Muttafaq alaihi]. Ago miyapanotolo sabaad ko manga darodopa o Nabi [Sallallaho Alaihi Wasallam] a gii niyan kon puasaan so ika-9 ko Dhul Hijjah agoso Ashorah agoso tlo-gawii ko omani olanolan. Ago pitharo o Imam Nawawi a so kapusai ko sapolo gawii (Dhul Hijjah) na tantodna Mustahabb - mapiya.

3. Katakbir, katahlil, ago katahmid- Inisogo anano Nabi [Sallallaho Alaihi Wasallam] go miyaaloyo Bukhari [Rahimahollah] a sokon so Ibn Omar agoso Abu-Hurairah [RadhiAllaho Anhom] na pliyo siran sii ko padian sii sangkai a sapolo gawii (ko Dhul Hijjah) ka pthakbir siranon na mappakatakbir iran pn a pd so manga taw.

Miyapanotol pn a so Omar [RadhiAllaho Anho] na pthakbir ko darpa iyan sa Mina, na man'go manga taw sa masjid na tomakbir siran mambo na tomakbir pn a pd so manga taw sa padian na domagdb dn a Mina sa kaptakbir iran. Kna o ba roobo taman ka ptakbir pn ko oriyano kapaka-sambayang iyan go siiko kaiiga iyan ago sii ko manga pda kaugit-ogit iyan. Sayana oto ko mapiya a masa a piyakalipatan dn ago piyakada angkai a pkhauri a masa.

Katii so saba-ada miyaaloya okit a katakbir: “Allaho Akbar, Allaho Akbar, Allaho Akbar kabiira” odi na “Allaho Akbar, Allaho Akbar, laa ilaaha illAllaho Allaho Akbar, Allaho Akbar, wa lillahil hamd” odi na “Allaho Akbar, Allaho Akbar, Allaho Akbar, Laa ilaaha illAllaho; Allaho Akbar, Allaho Akbar wa lillahil hamd”.

4. Kapusai ko Yaumo Arafah (Gawii a Oqof) - Sabnara pithano o Nabi [Sallallaho Alaihi Wasallam] pantag ko kapusai sangkai a gawii (a pd sa ma-ana niyan): “Arapakn ko Allah sa pakadaan Iyan rakn so dosa ko ko ragona khaonaan iyan goso ragona khaiposan iyan”. [Sahih Muslim]. Inontabo so nomanaik a magoqof sa Arafah ka di ron mapiya oba niyan puasai ka sabap sa danggolawlaa o Nabi [Sallallaho Alaihi Wasallam] siiko kiaoqof iyan sa Arafah.

5. Yaumon Nahr- Maana so gawii a kaphakaragiraya ko rogo o manga korban. Giyai so gawii a di maiinngka o kadaklan ko miyamaratiyaya, oba di so sabaad ko manga Ulama na tiyangkd iran a giyai i pinakamapiya a mala a gawii ko tndayo saragon. Piyakalbi ran pn a di so Yaumo Arafah. Pitharo o Ibn Qayim [Rahimahollah]: “Aya mapiya a gawii ko Allah na so Yaumon Nahr a giyotowi Hajjol Akbar”. Ayakona dalil iyan na so miyaaloy ko Sonan o Abo-Dawood a pitharo o Nabi [Sallallaho Alaihi Wasallam] a (pd sa ma-ana niyan): “Mataana aya mala a gawii ko Allah na so Yaumon Nahr, oriyanoto na so gawii a katatarg (o manga Hajji) sa Mina”. Pitharo pman o sabaad a aya makallbi na so Yaumo Arafah – oqof ka kagia so kapuasai ron na mapakada iyan so dosa o taw ko dowa ragon, go giyotopn so gawii a madakl a ppaka maradikaanon o Allah phoon ko Naraka, ago giyotopn so gawii a ppakarani so Allah ko manga oripn Iyan na ipphangangarig Iyan siran ko manga Malaikat Iyan. Inonta na aya mabagr rakn (tigo misorat sii) na so paganaya kaul ka kagiya kiya dalilan sa Hadith. Owna ogaid na apiya andadni makallbiron na aya patot ko Muslim na so kapanagontaman iyan magamal sa mapiya sa manga gawii anan; mlagido nomanaik antaa ka di.

6. Kathawbat – Aya patot ko Muslim na gii mangni ko Allah sa kadairon sa dosa (kathawbat) sa tolos ikhals igira a somiyagadon so manga pipiya gawii a lagidai na taros a ibagak iyan dn mambo so manga rarata. Ka sabnara so manga dosa o oripn i ppakaalang sa di niyan kakhaparoliya ko manga kalbihan ago manga kamapiyaan a imbgay ron o Allah. 

Manga oripno Allah! Sabap san na pangosbaan tano angkai a sapolo (10) gawii a paganay ko Dhul Hijjah a pakatalingoma a inibgay rkitano o Allah a limo ka ilaman ka kazaragona a kapzagad iyan rkitano na di tano dn katawano praotn tano ron pman amay ka isa a ragon. So kasndit sa oriyan na di pakanggaya gona.

Pphangnin tano ko Allah a tarimaan Iyan so manga amal tano a mapiya na go pakambalingann Iyan so minanaikadi sa kapipiya ginawa siiko manga pamiliya iran agoso manga bangsa iran ago mapipiya mambo so khatalingomaan iran, Ameen Yaa Allah.